Regas de xurros

As molestias derivadas do reparto ou rega de xurros en distintas zonas rurais, esencialmente para os cidadáns alleos a actividades do sector agrogandeiro, fan necesara a divulgación dunhas prevencións, recomendacións e consellos que deben atenderse para corrixir prácticas incorrectas por parte de quen as realiza, así como ao propio tempo, informar á cidadanía en xeral sobre determinadas actuacións que encubertas por unha presunta ilegalidade, poden ser obxecto de adopción de medidas na orde sancionadora.

As recomendacións que se recollen de seguido, están avaliadas por normas xerais derivadas do noso ordenamento xurídico, e cómpre matizar inicialmente que nas accións do regado débense diferenciar concretamente:

o que pode ser unha operación de fertilización de leiras (labor tradicional), ou
o que pode resultar un sistema de depósito de residuos agrogandeiros (actividade esta suxeita a diversos controis para evitar que a pretensión sexa desfacerse dun residuo incómodo en lugar dun abonado de terras).

A fertilización de orixe orgánica

É unha actividade lícita e en moitos casos aconsellable para dotar as leiras, os montes, os herbais, etc., de nutrientes nitroxenados. A utilización dos xurros con esta finalidade está suxeita unicamente a unhas prevencións presididas polas boas prácticas agrarias tendentes a producir as menores molestias posibles. Aínda por moito que se extremen tales prácticas, para minimizar os riscos ás augas ou as molestias por cheiros que se derivan delas, o responsable da rega, deberá atender eminentemente ás seguintes:

O Código galego de boas práticas agrarias¹, instrumento derivado da Directiva 91/676/CEE, do Consello, recomenda no seu capítulo 7, que cando se apliquen residuos agrarios como fertilizantes se teñan en conta os riscos de arrastre por escorredura, polo que, antes de aplicar xurros ao terreo, convén delimitalo para reducir a posibilidade de contaminar as augas. Entre as actuacións recomendadas, establece que os xurros non deben aplicarse a menos de 30-50 metros dunha fonte, pozo ou perforación que subministre auga para o consumo humano ou para abastecemento gandeiro, habendo casos en que a prudencia indica que se garden distancias maiores.
A protección das augas é a precaución básica que hai que ter no momento de pretender fertilizar terreos con xurros, e por mor de exercer esa protección fundamental, o Código de boas prácticas agrarias, recomenda non facer regas cando o terreo estea asolagado ou en tempo de choiva para evitar escorreduras que conflúan noutras augas; tamén hai que preocuparse de non regar sobre solos nevados ou xeados, e, ademais, cómpre que as boas prácticas se traduzan na adopción de calquera medida complementaria razoable tendente a evitar riscos.
No caso de xurros de porco, unha norma do Estado² exise que non poden repartirse sobre o terreo a menos distancia de 200 metros de hábitats humanos, polo que, atendendo sempre ao principio de boas prácticas, non só deberá respectarse esa distancia, senón preocuparse de que para diminuír as molestias á veciñanza deberanse facer inmediatas labores de cubrición na leira, ou ben reservar para eses terreos próximos a núcleo de vivenda rural outro tipo de estercos sólidos.
Para calquera outro tipo de xurro só sería viable considerar como axeitada unha rega de xurros próxima ou inmediata aos núcleos de vivenda rurais, cando existan razóns técnicas agrarias que aconsellen necesario incrementar con nitratos eses terreos específicos. De no existir ningún estudio técnico que o aconselle, quen pretenda depositar xurros nun terreo situado nas inmediacións dun núcleo rural, debe, cando menos, por prudencia e consideración cara os veciños do lugar, actuar de inmediato sobre a leira para minimizar os efectos molestos.

O depósito de residuos agrogandeiros

Esta acción prodúcese cando non existe finalidade nin necesidade de fertilizar terreos agrarios e a superficie destes utilízase para desfacerse dos xurros dunha explotación gandeira. Neste suposto non son suficientes as boas prácticas e máximo respecto por que realice a rega, senón que ademais está suxeito a control das operacións que realice:

Por un lado, a lexislación reguladora da sanidade animal³, cos regulamentos que establecen as normas básicas de ordenación das explotacións agrogandeiras, e, polo outro, a normativa de residuos⁴ obrigan aos titulares de granxas e establecementos similares, a xestionar os estercos ou xurros dun xeito ordenado dispoñendo de distintas alternativas: valorización como abono órgano-mineral (de ser así teñen que dispoñer de balsas cercadas e impermeabilizadas para almacenar os productos alomenos durante tres meses e acreditar que dispoñen de superficie agrícola suficiente propia ou concertada para usar os xurros ou estercos como fertilizantes); xestionar os productos para uso propio ou alleo (mediante a compostaxe, o secado artificial ou outros sistemas axeitados); ou, entregar os xurros ou estercos que produza a explotación a un xestor autorizado ou nun centro de xestión de residuos agrogandeiros (entregas estas que teñen que estar en todo momento xustificados cos correspondentes documentos xustificativos da entrega).
Se a rega a realiza unha persoa que non é titular nin empregado de ningunha granxa ou explotación agropecuaria, a operación responde a unha xestión de residuos agrogandeiros. Neste caso concreto, salvo que estivese expresamente autorizado para repartir os xurros neses concretos espazos, a acción estaría prohibida, e consistiría nun vertido irregular.

A seguinte relación comprende a modo de resumo os supostos que se poden dar e as consecuencias que se poderían derivar de tales supostos:

Suposto que podería producirse	Consecuencias diante de queixas
Fertilización: Se non se gardan as proteccións debidas ás augas superficiais ou subterráneas	Sería denunciable diante de Augas de Galicia (Consellería de Medio Ambiente)
Fertilización: Se na rega de xurros non se gardan as distancias a pozos, fontes ou bebedoiros de gando	Sería denunciable diante de Augas de Galicia (Consellería de Medio Ambiente)
Fertilización: Regar con xurro de porco a menos distancia de 200 metros de lugares habitados	Sería denunciable diante da Delegación Provincial da Consellería do Medio Rural
Fertilización: Incumprir calquera alternativa prevista para destinar os xurros ao abono de leiras (balsas irregulares, non dispoñer de superficie suficiente para fertilizar ou non eliminar debidamente os xurros)	Sería denunciable diante da Delegación Provincial da Consellería do Medio Rural
Xestión de residuos: Retirar xurros de granxas ou explotacións gandeiras diversas, sen estar habilitado como xestor de residuos	Sería denunciable diante da Delegación Provincial da Consellería de Medio Ambiente
Xestión de residuos: Entregar os xurros dunha granxa ou explotación a unha persoa que non estea habilitada como xestor de residuos	Sería denunciable diante da Delegación Provincial da Consellería de Medio Ambiente
Xestión de residuos: Utilizar terreos, prados ou montes para repartir os xurros sen finalidade de fertilizar (Depósito non autorizado)	Sería denunciable diante da Delegación Provincial da Consellería de Medio Ambiente

Calquera cidadán interesado en concretar aspectos desta información, pode dirixirse ao Departamento de Medio Ambiente do Concello, ben persoalmente, ou contactando co teléfono 981 64 18 16 ou a través de telefax 981 64 18 15.

Entre todos temos que reconvir que canto máis se extremen as boas prácticas na correcta aplicación das regas de xurro, máis asumible vai ser por parte dos veciños afectados considerar a conveniencia da fertilización das leiras con abonos naturais orgánicos.

¹Feito público por Orde do 07 de setembro de 1999 (DOG 181) da Consellería de Agricultura, Gandería e Política Agroalimentaria da Xunta de Galicia

²Real Decreto 324/2000, do 3 de marzo, (BOE 58), polo que se establecen normas básicas de ordenación das explotacións porcinas

³Lei 8/2003, do 24 de abril, de sanidade animal (BOE nº99)

⁴Lei 10/1998, do 21 de abril, de residuos (BOE nº96)